Kripto para piyasalarında işlem yapan çoğu trader’ın, bir işleme girmenin nasıl bir süreç gerektirdiği hakkında en ufak bir fikre sahip olmadığını biliyor musunuz? İlginçtir, ancak durum gerçekten de böyle. Yeni başlayanlardan tutun, yıllardır piyasaların içinde olan fakat işin tekniğini bilmeyen trader’lara kadar çoğu trader işleme girmeyi oyunun kendisi sanıyor. Gerçekte ise durum çok farklı.

Finansal piyasalarda sürdürülebilir başarı, anlık kararlarla değil; sistemli, tutarlı ve ölçülebilir bir yaklaşımla mümkün olur. Herhangi bir piyasada işlem açmak trading yapmak değildir. Gerçek bir trading süreci, işleme girmeden önce analitik değerlendirme yapmayı ve elde edilen verileri objektif olarak değerlendirmeyi gerektirir. Bu yazımızda profesyonel bir işlemin anatomisini inceleyecek ve her bir parametre için rasyonel değerlendirmeler yapmaya çalışacağız.

Aşağıdaki yaklaşım, TradeAkademi ekibi olarak, uzun yıllardır uyguladığımız “profesyonel işlem tasarımının” temelini oluşturmaktadır. Hazırsanız başlayalım.

1. Giriş Noktası - “Bu işlemi neden yapıyorum?”

Açacağınız her işlem, öncelikle net bir gerekçeye sahip olmalıdır. Bu gerekçe; trend kırılımı, retest, formasyon doğrulaması, momentum sinyali, destek/direnç teması veya daha farklı bir teknik koşul olabilir. Hiç fark etmez.

Giriş, yalnızca tanımlanabilen bir stratejik tetikleyiciye dayanıyorsa anlamlıdır.

  • Trend yapısı onaylandı mı?
  • Kırılım/Retest gerçekleşti mi?
  • Momentum girişe uygun mu?
  • Volatilite modelin istediği seviyede mi?
  • Formasyon tamamlandı mı ya da invalidation seviyesi belli mi?

Profesyonel bir trader, asla gerekçesini bilmediği bir işleme girmez. Çünkü o işlem sağlam temeller üzerine oturmamıştır ve büyük olasılıkla kayıpla sonuçlanacaktır. 

İşlem açmak ciddi bir iştir. Belirsiz, karmaşık veya rasyonel olmayan gerekçelerle işlem açılmamalıdır.

2. Stop Seviyesi - “Yanıldığımı anlayacağım yer neresi?”

Profesyonel bir işlemde, stop seviyesinin “kaybetmenin göze alındığı miktar” olarak değil, “stratejinin geçersiz kaldığı seviye” olarak değerlendirilmesi gerekir.

Stop seviyesi, piyasa yapısının bozulduğu, stratejik senaryonun sona erdiği noktayı temsil eder. Bu nedenle stop, rastlantısal değil; yapısal bir bileşendir.

Doğru bir stop seviyesi belirlerken kendinize sormanız gereken sorular şunlardır;

  • Modelim hangi seviyenin altında geçersiz?
  • Bu stop teknik bir yapıya mı dayanıyor, yoksa sezgisel bir yaklaşıma mı dayanıyor?
  • Stop mesafesi portföy riskime uygun mu?

3. Kar Alım Seviyesi - “Bu işlem bana ne kazandırabilir?”

Profesyonel bir işlemde çıkış noktası genellikle risk/ödül oranı ile belirlenir. Ancak hedef seviye belirlendikten sonra aşağıdaki sorular yanıtlanmalıdır.

  • Piyasa yapısı çıkış hedefini destekliyor mu?
  • Hedef, stratejinin geçmiş performansıyla uyumlu mu?
  • Volatilite hedefe ulaşma olasılığını destekliyor mu?

“Yüzde 5 yeter herhalde.” gibi amatör reflekslerden uzak durulmalıdır. Belirlenen hedef fiyat, trend dinamikleri ve volatilite yapısıyla uyumlu olmalıdır.

4. Risk/Ödül Oranı - “Attığım taş, ürküttüğüm kuşa değer mi?”

Risk/ödül oranı, profesyonel bir işlemin kalite kontrol mekanizmasıdır. Bir işlemin kalitesi, potansiyel getirisi ve alınan risk arasındaki denge üzerinden değerlendirilir.

Profesyonel bir trader kendisine şu soruları sorar:

  • En az 1:2 hedefleyebiliyor muyum?
  • Stop çok genişse giriş seviyesi hatalı olabilir mi?
  • Ödül yetersizse bu işleme girmeye gerçekten gerek var mı?

R/R oranı tatmin edici değilse muhtemelen o işlem risk almaya değer değildir. Profesyonel trader’ların çoğu 1:2, 1:3 gibi R/R oranları hedefler.

Trading süreci kazançlardan ve kayıplardan oluşur. Sürdürülebilir bir başarı için; uzun vadede kayıplar ve kazançlar masaya yatırıldığında, kazançlı olabileceğiniz bir risk/ödül dengesi kurulmalıdır.

5. Pozisyon Büyüklüğü - “Bu işlemin portföyümdeki yükü nedir?”

Pozisyon büyüklüğü, stratejik bir tercihten çok bir risk mühendisliği meselesidir. Çoğu profesyonel trader, işlem büyüklüğünü “Sabit Risk Yöntemi” yaklaşımına göre belirler. 

Bu yaklaşım, stop tetiklendiğinde kaybedilecek miktarın, trader’ın risk profiline göre sermayenin belirli bir yüzdesiyle sınırlamak anlamına gelir. Bir işlemde sermayenizin %2’sini kaybetmeyi göze alıyorsanız, stop olduğunuz taktirde sermayenizin en fazla %2 etkileneceği şekilde pozisyon büyüklüğü belirlemelisiniz.

Buradaki amaç, kayıp durumunda portföy bütünlüğünü korumak; kazanç durumunda ise sistematik bir getiri eğrisi oluşturmaktır.

6. Genel Değerlendirme - “Bu zincirin tüm halkaları sağlam mı?”

Profesyonel bir yaklaşımda, aşağıdaki tüm bileşenler bir bütün olarak ele alınmalıdır:

  • Giriş nedeni – Net, basit ve rasyonel olmalı.
  • Stop - Stratejinin geçersiz kalacağı seviye doğru hesaplanmalı.
  • TP – Mevcut piyasa koşullarına göre ulaşılabilir, makul olmalı.
  • R/R – En az 1:1.5 olmalı.
  • Pozisyon boyutu - Kontrollü olmalı.

Bu kriterlerin bir tanesinin bile geçersiz olduğu her işlem, en iyi ihtimalle “iyi paketlenmiş bir tahmin” olabilir. Eğer maddelerin çoğu geçersizse, o işlem kumar niteliğindedir ve uzak durulmalıdır.

İşlem Öncesi Kontrol Listesi

Bir işlem yapmadan önce aşağıdaki soruları kendinize sorun. Cevaplarda bir tane bile “hayır” varsa işlem pas geçilmelidir. Unutmayın ki, profesyonellik bazen işlem açmamaktır.

Giriş Koşulu

  • Giriş seviyem, stratejimin tanımlı koşullarını karşılıyor mu?
  • Stratejimin tetikleyici koşulları gerçekten oluştu mu?
  • Giriş gerekçem stratejik olarak tek ve net bir temele dayanıyor mu?

Stop Seviyesi

  • Stop seviyem, modelimin geçersiz olduğu yapısal noktayı temsil ediyor mu?
  • Stop mesafesi portföy risk parametrelerimle uyumlu mu?
  • Stop konumu piyasa gürültüsünden bağımsız, teknik olarak mantıklı mı?

TP Seviyesi

  • Hedef seviyem teknik olarak mantıklı ve ulaşılabilir mi?
  • Belirlenen TP, stratejimin geçmiş performansıyla tutarlı mı?
  • Hedef seviyem piyasa yapısı ve volatilite ile uyumlu mu?

Risk/Ödül Dengesi

  • İşlemin R/R oranı stratejimin minimum gerekliliklerini karşılıyor mu? (Örn. 1:2)

Pozisyon Büyüklüğü

  • Pozisyon büyüklüğü, stop mesafesine göre optimal seviyede mi?
  • Portföy üzerindeki toplam risk yükü kontrol altında mı?

Genel Karar

  • İşlemin tüm bileşenleri stratejimle uyumlu mu?
  • İşlem kararı strateji temelli bir plana mı dayanıyor?